Woensdag 2 juni en herhaling op Canvas+ op donderdag 3 juni 2010

Naar aanleiding van het Beagle-project organiseerde Canvas samen met een aantal partners een wedstrijd voor scholieren. Hoe ziet jouw wereld eruit in 3009? Op die vraag konden leerlingen van de derde graad van het secundair onderwijs een antwoord formuleren aan de hand van een zelfgemaakt videofilmpje.
Canvas bundelt de beste filmpjes van de prijswinnaars in een krachtig en pittig programma van een uur.

Woensdag 2 juni 2010

Hoe staat de aarde er nu voor? Dat is de vraag die we in de Beagle elke aflevering stelden. We wisten natuurlijk al voor vertrek dat er grote zorg is over het klimaat, de oceanen en de regenwouden. En we wisten ook al dat de inheemse samenlevingen en culturen die Darwin ooit aantrof drastisch aangetast zijn door onze moderne beschaving. Maar hoe erg is het? En nog belangrijker, wat kunnen we er nog aan doen? In deze laatste en extra lange aflevering ondernemen we de ultieme poging om een optelsom van al onze ervaringen te maken en daarmee een antwoord te formuleren op deze vragen.

Woensdag 26 mei 2010

De mens komt uit Afrika; onze voorouders waren zwart. Waardoor is een deel van ons verwit? En zijn we binnenkort weer allemaal mokka-bruin, in deze tijden van globalisering? Volgens Spencer Wells, zelf een rossig Amerikaans geneticus, is dat ons aller voorland. De Beagle neemt een kijkje in Zuid-Afrika en merkt dat het idee van smeltkroes daar nog niet overal even lekker valt.

Bijvoorbeeld bij de trotse blanken in Zuid-Afrika, 20 jaar na afschaffing van de Apartheid; voor hen is het nauwelijks te verteren dat ze van een zwarte voorouders afstammen. Nog steeds is het niet moeilijk om mensen te vinden die voor rassenscheiding zijn, en voor wie vermenging van kleuren een gruwel is.

Met Spencer Wells en zijn ‘van origine’ Indiase collega Himla Soodyall onderzoeken we de herkomst van een aantal inwoners van deze regenboognatie. In de Kalahari-woestijn gaan we naar de Bosjesmannen, die genetisch gezien het dichtst bij de oermens staan. De ‘echte’ Bosjesman dreigt uit te sterven; veel meer dan kralensnoertjes rijgen voor toeristen doen ze niet meer.

Ze leven als in een reservaat, hebben al hun oude gebruiken verleerd en zijn aangestoken door onze westerse verlangens naar een auto, een huis en een zwembad. Ze leven in de marge, en zijn daarmee in het nieuwe Zuid-Afrika in goed gezelschap: even marginaal is de ‘white trailer trash’ van Coronation Park, de onderklasse van de witte Afrikaners, die geen werk kunnen vinden en dat wijten aan de huidige politiek van positieve discriminatie. Bij gelijke geschiktheid, kies voor een zwarte -in dit geval. Vroeger kregen de blanken nog een uitkering of werk bij de spoorwegen; nu horen ze zelf bij het veelkleurig leger van werklozen en bedelaars dat voorheen alleen uit zwarten en kleurlingen bestond.

De toekomstige mens is volgens Wells mokkakleurig; over 500 jaar is de hele wereldbevolking lichtgetint. Dan verdwijnt het witte ras, zegt Spencer Wells, een ondenkbare zaak voor de conservatieve blanke Afrikaners. Een van hen zegt: “Wij hebben Mozart geleverd, en Beethoven, en Rembrandt. Daar zijn die zwarten nooit mee gekomen. Als je het witte ras laat uitsterven is dat afgelopen -no more Mozarts.”

Samen met Zuid-Afrikaans parlementariër Wilmot James, zelf een kleurling, vragen wij ons af: als je op een dag niet meer op kleur kunt discrimineren omdat die bij iedereen gelijk is, wat worden dan de nieuwe discriminerende factoren? Opleiding? Lange neuzen? Geld? Hoeveelheid chihuahuas? Of discrimineren we dan überhaupt niet meer?

Woensdag 19 mei 2010

Darwin heeft vijf jaar over de oceanen gevaren, maar is er nooit echt ingedoken. In zijn tijd deed eigenlijk niemand dat; zee was zee en daar zat vis in. Punt. Twee eeuwen later is dat met die vis maar de vraag en beginnen we eindelijk een beetje te beseffen hoe belangrijk de oceanen voor ons zijn. In die oceanen, helaas, is het een zootje: behalve rampen met olieplatforms drijven er hele plastic eilanden in rond, ‘ter grootte van Portugal, Spanje en Frankrijk samen’ -als we de media moeten geloven. Maar moeten we dat?

Voor vertrek hebben we op Mauritius gekeken hoeveel plastic daar aanspoelt en welke dieren daar last van hebben. Op een van de stranden gaat Redmond kijken hoeveel plastic we in een uurtje kunnen verzamelen. Ook het bedrijfsleven voelt zich geroepen iets bij te dragen aan een schonere oceaan: een baggeraar, een afvalverwerker en de vereniging van Europese plasticfabrikanten heeft twee onderzoekers meegestuurd op de Clipper. Doel: kijken of er een – commercieel interessante en haalbare- oplossing te vinden is voor het plasticprobleem. Praktische toegepaste wetenschap. Is er een aanvalsplan mogelijk? Maar wat vallen we eigenlijk aan?

De onderzoekers verzamelen plastic, honderden mijlen lang. Dan blijkt het vooral te gaan om grote hoeveelheden plastic van vaak microscopisch kleine deeltjes -de zogeheten plastic soep. Aan boord test ruimtevaarder /uitvinder Wubbo Ockels met zijn studenten de vliegers die hij wil gebruiken om een megacentrifuge aan te draaien. Hij beschrijft en test mogelijke oplossingen voor de plastic soep. Ook hij wil een aanvalsplan te maken om, samen met de overheid en de wetenschap, het klimaatprobleem en de plastic soep aan te pakken.

Aan boord van de Clipper is ook Herman Ridderinkhof van het NIOZ, die de grote zeestromingen tussen Madagaskar en Zuid-Afrika onderzoekt, de regio waar de sterkste stromingen te meten zijn. De wereldwijde koude en warme stromingen hebben een directe invloed op ons klimaat. Zonder de warmwaterstroom in de Atlantische oceaan zouden wij in West-Europa als Eskimo’s leven – en dat kan nog steeds gebeuren als er iets met die stromingen gebeurt. Het onderzoek van Herman Ridderinkhof past in een wereldwijd netwerk van oceaanonderzoek.

Het doel is een early warning system op te zetten dat ons kan helpen de stromingen in de oceanen beter te begrijpen en het weer (op langere termijn) en klimaatfenomenen beter te voorspellen. Met behulp van Argo Floats en GPS kan nu veel beter in kaart worden gebracht wat er precies in de oceanen gebeurt en daarmee kan bijvoorbeeld het weer op langere termijn voorspeld worden.

Beagle, in het kielzog van Darwin kun je elke woensdag na Terzake op Canvas bekijken. Vanaf de kerstvakantie (aflevering 15) programmeert Eén bovendien heruitzendingen, telkens de eerstvolgende woensdag om 14u.

Woensdag 12 mei 2010

In de vorige aflevering zagen we hoe op Mauritius de makaak werd opgeofferd om wegkwijnende endemische soorten te redden. Maar: de geofferde soort is een aap. En apen, waren dat niet onze naaste verwanten in het dierenrijk? Redmond doet het aan boord fijntjes uit de doeken. Hoe Darwin langzaam maar zeker tot de conclusie kwam dat we afstammen van een aapachtige, die ook de huidige apen als nakomeling heeft. En hoe die conclusie tot woedende reacties leidde uit alle hoeken van de 19de-eeuwse samenleving. lees meer »

Woensdag 5 mei 2010

Mauritius, het eiland van de beroemde uitgestorven loopvogel: de dodo. De Mauritianen hebben genoeg van die reputatie en willen juist als redders van de natuur gezien worden. Helaas zit er een aap in de weg.
De clipper komt aan op Mauritius, het eiland dat vooral bekend staat om de uitgestorven loopvogel de Dodo, de eerste diersoort op aarde waarvan we zeker weten dat hij door toedoen van de mens uitstierf. Kenneth Rijsdijk, een Nederlandse aardwetenschapper, vond een aantal jaar geleden een massagraf vol met dodo-botten dat stamt van ver voor de komst van de mens. Toen de Hollanders zich rond 1600 op Mauritius als eersten vestigden, betekende dat het laatste duwtje voor de dodo. Niet omdat ze het beest opvraten, zoals de mythe wil, maar doordat ze langstaart-makaken (een apensoort) meenamen die de dodo-eieren tot het allerlaatste ei verorberden. lees meer »

Woensdag 28 april 2010

Hoe hard warmt de aarde nou werkelijk op? En hoe erg is dat eigenlijk? En hoeveel tijd hebben we nog om het vege lijf te redden? Nu de klimaatwetenschap onder vuur is komen te liggen door fouten in het IPCC-rapport, gaat de Beagle op zoek naar de feiten. Aan boord van de Clipper Stad Amsterdam zijn vier Nederlandse klimaatonderzoekers die ons meenemen naar Antarctica en de eilandengroep Cocos Keeling in de Indische Oceaan. Zij boorden onlangs naar de klimaatgeschiedenis die verborgen zit in de Antarctische zeebodem en in tropische koraalriffen. lees meer »

Woensdag 21 april 2010.

Aboriginalstammen in West-Australië claimen Nederlands bloed in hun aderen te hebben. Volgens hen zijn ze de achterachterkleinkinderen van Hollandse zeelieden, die op weg naar Nederlands-Indië schipbreuk leden op de verraderlijke koraalriffen voor de kust. De Aboriginals zouden de Hollanders hebben geholpen om water en voedsel te vinden, en van het een kwam logischerwijs het ander. Hiermee zou de aanwezigheid van relatief veel blauwogige en blonde Aboriginals in de streek verklaard zijn. lees meer »

Woensdag 14 april 2010.

Deze uitzending gaat over het essentiële verschil tussen mens en robot: leven. Maar wat is dat leven eigenlijk? En kunnen wij die robot niet ook tot leven wekken? Wordt de mens ingehaald en langzaamaan overbodig?

Aan boord van de Clipper zit filosoof en Darwin-adept Daniel Dennett, auteur van de besteller Darwin’s Dangerous Idea. Dennet is gespecialiseerd in menselijk bewustzijn, en betoogt dat ons bewustzijn voortkomt uit blinde, mechanische processen. Anders gezegd: alles in de natuur, hoe intelligent ook, is opgebouwd uit domme robots. Biologie is techniek. lees meer »