Vrijdag 18 maart 2011

>> fotoalbum aflevering 11
>> achtergrondinfo aflevering 11

In deze laatste aflevering ontdekt Jan aan de Pools-Duitse grens een merkwaardige soort migratie. In Duitsland praat hij met twee ‘Ossies’ over de veranderingen na de hereniging van beide Duitslanden en in Berlijn gaat hij op bezoek bij de schrijver van De ondergang van het Avondland. Nederland heeft de voorbije jaren een grote politieke verandering ondergaan en is niet langer een vrijhaven voor het progressieve gedachtegoed. Zelfs vroeger communisten blijken er nu voor extreem rechts te stemmen. Terug in België ontmoet Jan een man die net als hij uit Ethiopië komt en een uitgesproken mening heeft over het Avondland.

Jan is heel Polen doorgetrokken en nadert de grens met Duitsland. Het laatste Poolse dorp voor de grens is Ozinow Dolny. Het is een merkwaardige plek. Ozinow Dolny telt 200 inwoners en 150 kappers. De meeste klanten zijn Duitsers die de grens oversteken omdat je haar laten knippen hier zo goedkoop is. Met Andrea en Bernt, twee voormalige Oost-Duitsers, praat Jan over de veranderingen sinds de eenmaking van Duitsland. Niet elke verandering blijkt een verbetering te zijn.

Jan steekt de grens over en trekt naar Berlijn, de hoofdstad van het eengemaakte Duitsland. In de geschiedenis van het Avondland heeft Duitsland voor unieke artistieke hoogtepunten en ongeëvenaarde politieke dieptepunten gezorgd. Iemand omschreef de Duitsers ooit treffend als een volk met een hang naar somberheid en een aanleg om voor die somberheid radicale oplossingen te zoeken.

Eén van de somberste aller Duitsers was de historicus en filosoof Oswald Spengler. Die publiceerde begin vorige eeuw De Ondergang van het Avondland. Het boek laat zich eenvoudig samenvatten: we maken de laatste dagen van de Westerse beschaving mee. Vlakbij de Brandenburger Tor heeft Jan een afspraak met Rolf Hochhuth, toneelschrijver en kenner van Oswald Spengler.

De Berlijnse wijk Kreuzberg is sinds de jaren ’60 een magneet voor kunstenaars, studenten en linkse activisten. Tegelijk is het een van de meest multiculturele buurten van Berlijn. Jan maakt kennis met Karin Seiffert. Karin kwam als idealistische twintiger in Kreuzberg wonen en is nog even geëngageerd als toen. In haar atelier beschildert ze poppen en borden die ze in betogingen met zich meedraagt. Karin heeft voor elke heikele kwestie een pop en voor elk probleem een oplossing.

Jan zet zijn reis voort naar Nederland, decennia lang het gidsland en grote voorbeeld voor alle progressieven in Europa. Maar die tijd is voorbij. Rotterdam was de eerste Nederlandse grootstad waar, 10 jaar geleden, een nieuw rechts discours de kop opstak en doorbrak. Jan ontmoet Dries Mosch, gemeenteraadslid voor Leefbaar Rotterdam, de partij die door wijlen Pim Fortuyn op de kaart werd gezet. Dries laat Jan zien wat er in zijn stad verkeerd loopt. De eerste halte is een opvangcentrum voor drugsverslaafden. Ondanks hun hang naar benevelende middelen, blijken sommige vaste klanten toch erg helder van geest.

Zonder ongelukken wordt Rotterdam in 2012 de eerste Europese grootstad waar meer allochtonen dan autochtonen wonen. Dries neemt Jan mee naar de Afrikaanderwijk, waar de etnische samenstelling van de bevolking de afgelopen tijd volledig is veranderd. In de hele wijk wonen nog amper 15 Nederlandse gezinnen. Zij voelen zich in de steek gelaten en leggen uit waarom zij, vroegere communisten, nu voor Wilders stemmen. Na het relaas van de laatste blanke wijkbewoners legt Jan zijn oor te luisteren bij enkele gekleurde medemensen. Tot zijn grote verrassing pleiten ook zij voor een forse aanpak.

De reis eindigt in Antwerpen, waar Jan een allerlaatste afspraak heeft. Hundé Dhugassa is een Ethiopiër, die drie jaar geleden om politieke redenen wegvluchtte uit zijn geboorteland en in België terechtkwam. Hundé kijkt met grote ogen naar onze samenleving. Aan het eind gooit Hundé Jan dezelfde vraag voor de voeten als die waarmee hij aan de weg naar het Avondland begon.

Vrijdag 11 maart 2011

>> fotoalbum aflevering 10
>> achtergrondinfo aflevering 10

Op zijn traject door Oekraïne en Polen wordt Jan geconfronteerd met de bewogen geschiedenis van beide landen, maakt hij kennis met een rondreizende Madonna en een Chinese Pool en ziet hij hoe de ‘vooruitgang’ niet veel geluk heeft gebracht voor de Roma-zigeuners.

Jan is aangekomen in Lviv, een charmante stad in het westen van Oekraïne. In dit deel van Europa zijn de grenzen talloze keren verschoven en herschikt. Ooit lag Lviv in Polen. Tot Stalin aan het begin van de Tweede Wereldoorlog dit gebied bij de Sovjet-Unie inlijfde. De inwoners van Lviv werden massaal gedeporteerd maar overal in de stad vind je nog sporen van het katholieke Poolse verleden. Op de begraafplaats van Lviv vallen de vele Poolse namen op. Elke dag komen Poolse toeristen en scholieren hier de graven van hun voorouders opzoeken. Van de begraafplaats trekt Jan naar de universiteit van Lviv. Hij heeft er een afspraak met historicus Yaroslav Hrytsak. Professor Hrytsak vertelt dat de twintigste eeuw voor de Oekraïners één lang verhaal van gruwel en rampspoed was. Van de start van WO I tot aan het einde van WO II stierven de helft van de mannen en een kwart van de vrouwen een gewelddadige dood.

Vijftig kilometer ten westen van Lviv ligt de grens met Polen, de poort naar Europa. Jan rijdt Polen binnen met een apart gevoel. Nauwelijks twintig jaar geleden was dit nog een verre vreemde wereld, weggestopt achter een ijzeren gordijn. Nu voelt het alsof hij al half is thuisgekomen.

Het Poolse dorp Theofilov beleeft een hoogdag met de komst van de legendarische icoon van de zwarte Madonna van Chestochova, de beschermheilige van Polen. De Zwarte Madonna reist voortdurend door het land reist en verblijft elke dag in een ander dorp. De Polen beschouwen het als een unieke eer om haar te mogen ontvangen. Tijdens de processie ontmoet Jan Father Chung, een Chinees die in Maleisië werd geboren. Tijdens zijn studies in Engeland kwam hij in contact met een Poolse priester die hem bekeerde tot het katholicisme. Polen is nu zijn spirituele thuis geworden.

Jan bezoekt het voormalige concentratiekamp van Auschwitz. In het nabijgelegen Krakau, dat tot de Tweede Wereldoorlog een bloeiende joodse gemeenschap had, ontmoet hij Zofia Radzikowska. Zij werd in de joodse wijk van Krakau geboren en was vier jaar toen de oorlog uitbrak.

Eeuwenlang trokken de Romazigeuners vrij rond door Polen. Sinds de jaren zestig moeten ze een vaste verblijfplaats hebben, maar veel vooruitgang heeft hen dat niet opgebracht. In de Romagemeenschap van Kielce is iedereen werkloos en gaan kinderen niet of nauwelijks naar school. Met zijn Roma-tolk Marta Gabor wordt Jan uitgenodigd bij Jan en Helena Paczkowski. Zij herinneren zich de tijd dat de Roma vrij rondzwierven en van niemand afhankelijk waren.

Vrijdag 4 maart 2011

In deze aflevering gaat het onder meer over de erfenis van Lenin en Stalin, de Russische huwelijksmarkt, het nieuwe optimisme in de voormalige Sovjetstaat en de babyboom die daarvan het gevolg is. In Oekraïne verneemt Jan hoe Stalin drie miljoen mensen liet uithongeren in een van de meest vruchtbare streken van Europa. lees meer »

Vrijdag 25 februari 2011

>> fotoalbum aflevering 8
>> achtergrondinfo aflevering 8

Op weg naar het Avondland trekt Jan door Georgië, een voormalige Sovjet-republiek in de Kaukasus. In Georgië worden tientallen talen gesproken waarvan sommige tot de oudste van de wereld behoren en waarvan sommige met uitsterven zijn bedreigd. Een van die talen is het Udi. Jan trekt naar een dorpsschool waar de onderwijzer een eenzame strijd voert om het Udi van de ondergang te redden.

In de buurt van de hoofdstad Tbilisi heeft Jan een afspraak met vader Lazare, de woordvoerder van het hoofd van de Georgische kerk. Georgië maakt moeilijke tijden door. Het land zit economisch aan de grond en leeft op gespannen voet met buurland Rusland. De Georgiërs zouden zich graag van de Russische invloed onttrekken en volwaardige Europeanen worden, maar de poort naar het Westen blijft voorlopig dicht. Een dalend geboortecijfer en een jonge bevolking die wegtrekt, zorgen voor pessimisme. Vader Lazare ziet de toekomst van zijn land somber in.

De volgende ochtend trekt Jan verder naar Gori, een provinciestadje ten westen van Tbilisi. Van Gori zou nooit iemand gehoord hebben als hier niet de beroemdste Georgiër aller tijde geboren was. Jozef Stalin schopte het van schoenmakerszoon tot secretaris-generaal van de communistische partij en stond bijna 30 jaar aan het hoofd van de Sovjet-Unie. Stalin maakte van zijn land een supermacht, maar voerde een schrikbewind en liet miljoenen van zijn onderdanen gevangen zetten, deporteren of terechstellen.

In het Stalinmuseum van Gori vind Jan over die wandaden echter niets terug. Hier is vadertje Stalin nog altijd de held van de natie. Ook voor Valeri, een vaste bezoeker. Hij vertelt vol nostalgie over Stalins grootste verwezelijkingen, de industrialisering van de Sovjet-Unie en zijn overwinning op nazi-Duitsland. Valeri neemt Jan mee naar het centrale plein van Gori waar nog steeds een standbeeld van Stalin staat. Hij toont Jan de sporen van recent vandalisme. Wanneer enkele jongeren opduiken, ontstaat er een stevige discussie over de verdiensten en wandaden van Stalin.

Dan krijgt Jan spectaculair nieuws. Zijn tolk Sofia heeft een afspraak geregeld met Jacob Dzjoegashvili, de achterkleinzoon van Jozef Stalin. Jacob verdedigt de erfenis van Stalin met vuur. Hij is er van overtuigd dat Stalin vermoord werd en dat de Sovjet-Unie vernietigd werd door een zeer goed geplande agressie.

Daarna trekt Jan verder naar Wolgograd, het vroegere Stalingrad. Met een indrukwekkende militaire parade herdenken ze daar de overwinning op nazi-Duitsland. De oudstrijders lopen fier door de straten en worden door alle toeschouwers bedankt voor hun inzet voor het vaderland. Het patriottisme blijkt bij de jonge generatie Russen nog even sterk aanwezig te zijn als bij de oudstrijders. De vijanden van Rusland zijn gewaarschuwd: over volk en vaderland wordt ook door de jongste generaties niet luchtig gedaan.

Vrijdag 18 februari 2011

Op zijn lange reis naar het Avondland is Jan aangekomen in Armenië, een land op de grens tussen Azië en Europa. Bijna 70 jaar lang was Armenië een Sovjetrepubliek. In 1991 scheurde het zich los van Moskou en werd het onafhankelijk. Armenië is een jonge staat, maar het Armeense volk heeft een lange en tragische geschiedenis. lees meer »

Vrijdag 11 februari 2011

Op zijn lange reis op weg naar Europa, het Avondland, is Jan aangekomen in het land van de Koerden in het diepe zuid-oosten van Turkije. De Koerden wonen hier al sinds de oudheid. Ze zijn een trots volk en doen er alles aan om hun eigen taal en cultuur te beschermen en beschouwen de Turken als vreemde bezetters. Voor de Turkse overheid is het idee van een onafhankelijke Koerdische staat onbespreekbaar. Zelfs gewoon maar uitkomen voor je Koerdische identiteit was hier lange tijd bij wet verboden. In Diyarbakir, de oudste stad in de Koerdische regio, ontmoet Jan burgemeester Abdullah Demirbash die er openlijk durft voor uit te komen dat hij een Koerd is. lees meer »

Vrijdag 4 februari 2011

Op zijn reis van Ethiopië naar Europa is Jan in de vijfde aflevering van De weg naar het Avondland gearriveerd in Israël, een jonge staat met een bewogen geschiedenis.

Midden in de Negevwoestijn ligt het graf van David Ben Goerion, een joodse voorvechter die in 1948 Israëls eerste premier werd. De plek is vandaag een bedevaartsoord voor burgers en soldaten. Israël werd gesticht door joden die uit Europa en Amerika kwamen en een veilige haven wilden creëren voor alle joden van de wereld. Maar wat blijft van die droom nog over? lees meer »

Vrijdag 28 januari 2011

Op zijn lange reis naar het Avondland komt Jan aan in het zuiden van Egypte. Aan de oever van de Nijl ligt Luxor, een stadje waar jaarlijks miljoenen westerse toeristen op afkomen. Ze komen er kijken naar de indrukwekkende tempels die de Egyptische farao’s lieten bouwen. Maar hoe zijn Luxor en de rest van het land er eigenlijk vandaag aan toe? lees meer »

Vrijdag 21 januari 2011

In de derde aflevering van De Weg naar het Avondland reist Jan verder door Soedan. Soedan betekent `het land van de zwarten’. Maar die omschrijving schiet volgens de Soedanese zakenman Isam te kort. Hij vertelt dat zijn land een rijke smeltkroes is van tientallen verschillende stammen en volkeren. Voor Europa is Soedan echter niets minder dan een schurkenstaat die op alle gebieden moet worden geboycot. Isam stoort zich aan de slechte reputatie van zijn land in het Westen en wil er alles aan doen om die reputatie te verbeteren. lees meer »

Vrijdag 14 januari 2011

In de tweede aflevering van De weg naar het Avondland trekt Jan verder door Ethiopië en maakt er kennis met de rastafari’s. De laatste keizer van Ethiopië was de legendarische Haile Selassie, die zoveel uitstraling had dat hij onder zwarte Jamaicanen zelfs een nieuw geloof deed ontstaan: het rastafarianisme. Rastafari’s beschouwen Haile Selassie als de zwarte messias en Ethiopië als het beloofde land waar op een dag alle onderdrukte zwarten uit het Westen naar zullen terugkeren. lees meer »