Maandag 7 juni 2010

Oceanen zijn haast zo oud als de Aarde zelf. Ze lijken eindeloos en eeuwig onveranderlijk, maar in de loop van de geologische geschiedenis zijn er soms toch zeeën verdwenen en nieuwe bijgekomen. Oceanen zijn een bekend en vertrouwd beeld, maar ze zijn ook gevaarlijk en verraderlijk. Over de diepste diepten ervan weten we minder dan over het oppervlak van de maan.

Maandag 31 mei 2010

IJs en sneeuw worden in onze huidige westerse maatschappij vooral geassocieerd met schoonheid en plezier. IJs mag dan al een vluchtige substantie lijken, het is ook een machtige natuurkracht die de geografie én het klimaat op aarde in de loop der tijden ingrijpend heeft beïnvloed. Ian Stewart gaat in deze aflevering op zoek naar ijs in al zijn vormen en varianten, van de Andes tot Groenland en van Noorwegen tot Antarctica.

In de Andes onderzoekt hij hoe de jaarlijkse sneeuwval in ijs wordt omgezet. In Groenland ziet hij hoe snel de ijslaag kan aangroeien: een legervliegtuig dat er in 1945 een noodlanding moest maken, zat in het begin van de jaren ’90 onder 80 meter ijs. Het continent Antarctica is door het gewicht van het ijs een kilometer naar beneden gedrukt. En onder dat ijs ligt het grootste zoetwatermeer ter wereld. Plaatsen als Manhattan en Yosemite hebben hun geografisch uitzicht te danken aan het ijs. In het noordwesten van de Verenigde Staten heeft ijs de grootste overstroming aller tijden veroorzaakt.

IJs kan ook grote gevolgen hebben voor het klimaat op aarde. Relatief kleine temperatuurschommelingen worden door het ijs in grote mate versterkt. Dat heeft in de loop der tijden nu eens voor massale hoeveelheden ijs en een bar klimaat gezorgd, en dan weer voor een zo goed als ijsvrije planeet met tropische temperaturen. Momenteel zitten we in een fase waarin het ijs zich aan het terugtrekken is. Hoe snel dat gaat, dat blijkt uit onderzoek op Groenland en uit satellietbeelden. De gevolgen zijn verrassend en verontrustend.

Maandag 24 mei 2010

Je kan hem niet zien, niet proeven, voelen of ruiken, maar hij is onmisbaar voor het leven op aarde: de lucht. Zonder de lucht en de atmosfeer zou alle leven op onze planeet binnen de kortste keren verdwijnen. Het is misschien niet de meest spectaculaire, maar zeker één van de meest belangrijke natuurkrachten op aarde.

De atmosfeer is een beschermende deken rond onze planeet: ze weert gevaarlijke kosmische straling af en zorgt voor isolatie, vochtigheid en voor de zuurstof waar wij allemaal samen met alle leven op aarde zo afhankelijk van zijn. De atmosfeer is eigenlijk een ‘fluïdum’, net als de oceanen. Je kan er trouwens op surfen, zoals Dr. Iain Stewart in deze aflevering bewijst, weliswaar niet persoonlijk, maar met de hulp van één van de beste ‘sky surfers’ ter wereld.

De lucht heeft de aarde mee vorm gegeven, door de wind en de erosie. De atmosfeer is ook de bron en het controlemechanisme van het weer op aarde. Zonder de atmosfeer zou de aarde droog zijn, de polen veel kouder en de tropen brandend heet. De atmosfeer houdt het leven Aarde niet alleen in stand, maar heeft het mee doen ontstaan. In de grootste ijzermijn ter wereld vertelt Dr. Stewart hoe het leven op aarde tot stand is gekomen, wat de rol van de atmosfeer daarbij was en wat ijzer daar in godsnaam mee te maken heeft.

Maandag 17 mei 2010

Vulkanen worden meestal beschouwd als destructieve krachten, maar in de loop van de geologische geschiedenis zijn ze essentieel geweest voor het voortbestaan van het leven op Aarde. Dr. Iain Stewart daalt af naar een kolkend lavameer in Ethiopië, zwemt in IJsland in een tectonische barst tussen Europa en Amerika, en toont in Nieuw Zeeland hoe vulkanen de Aarde in leven hebben gehouden.

Door de uitlaatkleppen van vulkanen heeft de hitte onder de aardkorst onze planeet geboetseerd: door bergketens op te stuwen, continenten uit elkaar te duwen, land te creëren en weer te vernietigen. Hitte en vulkanen zijn de energiebron van het leven op aarde.

Dat leven zou nooit tot ontwikkeling zijn gekomen zonder die warmte: het zonlicht was daarvoor aanvankelijk lang niet krachtig genoeg. De wereld zou verzwolgen zijn geweest door het water en – zo’n 700 miljoen jaar geleden – ingekapseld in ijs, als de hitte en de vulkanen het land niet telkens weer naar de oppervlakte hadden geduwd.

Vanaf maandag 17 mei 2010

Vierdelige natuurhistorische reeks over de natuurkrachten die de Aarde vorm hebben gegeven: vulkanen, oceanen, ijs en de atmosfeer. Elk van hen heeft op zijn eigen manier een determinerende invloed op de landschappen, het klimaat en de geschiedenis van onze planeet. Samen hebben ze het verhaal geschreven van die planeet, een verhaal vol dramatiek en spanning, van rampen, tragedies en vernieling, maar ook telkens weer heropstanding en vernieuwing. De laatste aflevering toont hoe al die krachten samen van de Aarde een uitzonderlijke en unieke planeet hebben gemaakt. Het is de verantwoordelijkheid van ieder van ons om daar zorg voor te dragen. De serie maakt gebruik van satellietbeelden, speciale cameratechnieken en computeranimatie om het verhaal van de aarde en de natuurkrachten op een originele manier te vertellen. De evenwichtige mix van dramatische beelden en verhelderende commentaar zorgt voor een originele kijk op onze planeet. De serie wordt gepresenteerd door Dr. Iain Stewart, professor geologie aan de Universiteit van Plymouth en presentator van reeksen als Journeys from the Centre of the Earth en Journeys into the Ring of Fire.