Zondag 26 december 2010. Herhaling op zaterdag 1 januari 2011 en op maandag 27 december 2010 op Canvas+

Toen Norwegian Wood in 1987 uitkwam in Japan, was het zo’n gigantisch succes dat de schrijver Haruki Murakami (°1949) naar de USA vluchtte om er enkele jaren onder te duiken. Die keuze was geen toeval, want Murakami is gek op westerse muziek en literatuur. Veel van zijn boeken hebben titels die refereren naar pop of jazz. Hij baatte zelfs ooit een jazzclub uit.

Norwegian Wood speelt zich af in het studentenmilieu van Tokio aan het einde van de jaren ’60. De sfeer is er al even revolutionair als aan de Amerikaanse en Europese universiteiten. Tegen die achtergrond is er het verhaal van het hoofdpersonage Toru, die een labiel meisje probeert te redden van een zwart gat dat haar dreigt te verslinden: een thema dat in al Murakami’s boeken voorkomt.

Norwegian Wood is het lievelingsnummer van het meisje in het boek, maar de titel verwijst wellicht ook naar de tekst van de Beatles-song: over een jongen die wordt uitgenodigd bij een meisje maar uiteindelijk in de badkamer moet slapen. Ook Toru krijgt niet wat hij hoopt te krijgen.

De documentaire werd opgenomen in Tokio stad en in de buurt van Mount Fiji. Hendrik Willemyns praat er onder meer met studenten, een professor, een journalist, jongeren op straat en een vrouw die een zelfmoordpreventiecentrum runt.

Zondag 19 december 2010. Herhaling op zaterdag 25 december en maandag 20 december op Canvas+

Net voor het einde van de 20ste eeuw weerklonk er een nieuwe stem in de internationale literatuurwereld: Roberto Bolaño. Hij werd geboren in 1953 en overleed in 2003, na een avontuurlijk leven in Chili, Mexico, El Salvador en Spanje. Hij werd amper 50, maar schreeuwde een geweldige nalatenschap bijeen. De wilde detectives en 2666 waren voltreffers, zowel commercieel als literair.

Bolaño had een leverafwijking en stond op een lijst om een transplantatie te krijgen. Door zijn status als literaire superster had hij zeker een paar plaatsen op lijst kunnen stijgen, maar dat deed hij niet. Ook dat tekent hem. Zijn opus magnus 2666 heeft hij als het ware met zijn laatste adem net-niet-afgewerkt.
De wilde detectives vertelt het semi-autobiografische verhaal van twee jonge dichters Arturo Belano (Roberto Bolaño) en Ulises Lima (Mario Santiago) en hun clubje van jonge dichters-vrienden waarmee ze in 1972 de revolutie wilden leiden in Mexico.

Hendrik Willemyns trekt voor deze documentaire naar Mexico. Hij praat met een aantal Bolaño-kenners en ontdekt dat de personages van De wilde detectives in grote mate gebaseerd zijn op mensen uit de literaire vriendenkring van Bolaño: de zogenaamde `Infrarealistas’. Hij zoekt een aantal van hen op in Mexico City. Ze zijn niet allemaal even gelukkig met de manier waarop hun leven in De wilde detectives werd gedissecteerd. Veel enthousiaster zijn Arturo en Ulises, twee jonge dichters en Bolaño-aficionados die bezeten zijn door het werk van hun literaire held, en al dan niet toevallig dezelfde naam hebben als de hoofdpersonages in De wilde detectives.

Zondag 12 december 2010. Herhaling op zaterdag 18 december 2010 en maandag 13 december op Canvas+

George Orwell (1903-1950), of Eric Blair zoals hij eigenlijk heette, is natuurlijk vooral bekend als de auteur van 1984 en Animal Farm, maar in Paper Trails gaan we op zoek naar de inspiratiebronnen van zijn Burmese Days.

Het was Orwells eerste boek en werd gepubliceerd in 1934, eerst in de Verenigde Staden en pas later in Groot-Brittannië. En daar was een goede reden voor. Orwell beschrijft in Burmese Days namelijk in detail de minachting die de Britten koesterden voor hun onderdanen in de kolonies. Het verhaal speelt zich af in een dorp in de jungle waar de leden van een Brits clubhuis zich buigen over de vraag “Moeten we geen inboorling toelaten tot de club? We zijn de enige van het hele Britse Rijk die dat nog niet hebben gedaan”. Waarop de hel losbreekt!

Orwell wist waarover hij schrijf, want hij heeft vijf jaar lang als politieman gewerkt in het toenmalige Birma. Volgens Hendrik Willemyns is het daar allemaal begonnen voor George Orwell en heeft hij in zijn “Birmaanse tijd” zijn gevoel voor onrecht ontwikkeld. En het is toch vooral zijn kritische kijk op de wereld, op onrechtvaardige en totalitaire regimes die zijn werk als schrijver en journalist hebben gekenmerkt.

Het stadje dat wordt beschreven in Burmese Days heet in het echt Katha. En daar is Hendrik Willemyns naartoe getrokken om er te gaan kijken of de club en Orwells huis er nog staan, of de tennisterreinnen er nog allemaal liggen en in welke staat ze zich bevinden. Het was een hele onderneming en een moeilijke zoektocht om de locaties te vinden, daar in the middle of nowhere. Bovendien is het hedendaagse militaire regime in Myanmar zo mogelijk nog strenger en onrechtvaardiger dan dat van de Britten destijds en mocht Hendrik niet overal zomaar filmen.

De unieke beelden in Myanmar worden aangevuld met interviews. Zo sprak Hendrik in Londen met Julio Etchart, een fotograaf die in het spoor van Orwell door Birma trok. Daarnaast interviewde hij twee biografen van de auteur: de bejaarde Peter Davison en DJ Taylor. Hij spraak ook met Rob Fletcher, de kleinzoon van de eigenaars van Barnhill, het Schotse landgoed waar Orwell de laatste jaren van zijn leven doorbracht en waar hij 1984 schreef.

Zondag 5 december 2010. Herhaling op maandag 6 december op Canvas+ en zaterdag 11 december op Canvas.

In 1961 legde de Poolse auteur Stanislaw Lem (1921-2006) met zijn Solaris de lat voor science fiction bijzonder hoog. Zo hoog dat vele mensen die het boek gelezen hebben, het moeilijk vinden om nog te genieten van ‘gewone’ SF. Het verhaal gaat over het contact en de communicatie met buitenaardse intelligentie op de planeet Solaris.

De roman werd twee keer verfilmd (o.a. door Steven Soderbergh en met George Clooney), maar de verfilmingen deden het boek zelf in de vergetelheid belanden. En dat is jammer, want geen van beide verfilmingen doet recht aan de waanzinnige verbeeldingskracht en de filosofische en introspectieve dimensie van Solaris. Stanislaw Lem stak zijn minachting voor de reguliere – vooral Amerikaanse – science-fiction niet onder stoelen of banken. Dat werd hem niet in dank afgenomen in de SF-wereld.

Hendrik Willemyns trok voor deze documentaire naar Warschau en naar IJsland. In Warschau vindt hij de sfeer van het communisme terug die ook Solaris kenmerkt. Hij praat daarover met de Poolse journalist Wojciech Orlinski. Daarnaast zijn er ook interviews met de Oost-Duitse Dr. Prengel, die Solaris vanuit de wetenschap benadert, en met professor Jarzebski, de grootste Lem-kenner ter wereld. In IJsland vond Hendrik de landschappen en sfeer terug die volgens hem die van Solaris het meest benaderen.

Zondag 28 november 2010. Herhaling op maandag 29 november op Canvas+ en op zaterdag 4 december op Canvas.

De Nigeriaanse auteur Chinua Achebe (° 1930) schreef Things Fall Apart in 1958. Het verhaal gaat over een Afrikaans dorp dat in contact komt met de “witte man” en daar probeert mee om te gaan. Het boek begint als een vrolijk deuntje en eindigt als een machete. Things Fall Apart wordt beschouwd als de eerste en belangrijkste `African Novel’. Het is ook nu nog een van de meest gelezen Afrikaanse romans. Maar het is meer dan alleen maar Afrikaans; het is zonder meer wereldliteratuur.

Things Fall Apart refereert naar het uiteenvallen van de traditionele dorpsstructuren en levenswijzen in Nigeria, maar dat was pas het begin van de ellende. Twee jaar na de publicatie werd Nigeria onafhankelijk en acht jaar daarna werden de Igbo’s massaal uitgemoord in een genocide die zou leiden tot de Biafra-oorlog. De Igbo’s of Ibo’s zijn de Nigeriaanse stam waartoe ook Achebe en de personages van Things Fall Apart behoren.

Deze aflevering van Paper Trails gaat onder meer op zoek naar een verklaring voor het feit dat Nigeria zo veel grote kunstenaars heeft voortgebracht. Hendrik Willemyns trok naar de Nigeriaanse steden Lagos en Awka en praat er met de bekende auteur Ben Okri en met Jimi Solanke, die een populair tv-programma presenteerde, waarin hij verhalen voor kinderen vertelde. Hendrik kreeg ook een interview-audientie bij een Igbo-koning: his royal highness Gibson Nwosu, the eze Ubu van Awka (hoofdstad van de Igbo’s).

Zondag 21 november 2010. Herhaling maandag 22 november op Canvas+ en zaterdag 27 november op Canvas.

F. Scott Fitzgerald (1896-1940), literair icoon van de Jazz Age en de Roaring Twenties, schreef Tender is the Night (1934) in één van de donkerste periodes van het leven: terwijl zijn vrouw in een psychiatrische instelling zat en hij zelf langzaam wegzonk in een put van alcoholisme en schulden. En daar gaat het boek ook over.

Het vertelt het verhaal van Dick Diver, een jonge knappe dokter die getrouwd is met een beeldschoon en steenrijk meisje dat hij heeft leren kennen in een psychiatrische instelling. Hij behoort tot de top van de sociale orde aan de Cote d’Azur, maar na een ontmoeting met een jonge, knappe actrice voelt hij de grond onder zijn voeten geleidelijk wegzakken. Het autobiografische karakter van de roman maakt Tender is the Night heel open, eerlijk en hartverscheurend. lees meer »

Vanaf zondag 21 november 2010

Zesdelige reeks waarin Hendrik Willemyns (bekend van de Belgische band Arsenal) aan de hand van zes documentaires zes meesterwerken uit de wereldliteratuur voorstelt. De films zijn opgenomen op de locaties waar de boeken zich afspelen en/of tot stand zijn gekomen. Beeldimpressies en interviews laten ons kennismaken met de boeken en hun schrijvers, maar geven tegelijk ook een ruwe schets van de wereld in de 20ste eeuw. We reizen van Murakami’s Japan naar Fitzgerald’s Minnesota met tussenstops in Myanmar, Nigeria, Frankrijk, Polen, Mexico en zelfs op de planeet Solaris. lees meer »